Beleidsnota Binnenlands Bestuur en Stedenbeleid

Beleidsnota Binnenlands Bestuur en Stedenbeleid beloont schaalgrootte met autonomie en bevoegdheden

Minister Homans, bevoegd voor onder meer Binnenlands Bestuur en Stedenbeleid heeft haar beleidsnota 2014-2019 bekend gemaakt. Dit document is voor de lokale besturen uiteraard bijzonder belangrijk. De beleidsnota verschaft een dieper inzicht in enkele zeer actuele dossiers zoals de integratie van het OCMW in de gemeente. Hoewel fusies van gemeenten niet worden verplicht, beklemtoont de Vlaamse regering in de nota voortdurend dat schaalgrootte zal worden beloond met bijkomende financiële middelen, autonomie en bevoegdheden.

Hierna enkele belangrijke eyecatchers, die vooral juridisch belangrijk zijn.

Decreet Lokaal Bestuur

De minister zal het Decreet Lokaal Bestuur voorbereiden, dat als het ware een samenvoeging is van het Gemeentedecreet, het OCMW-decreet en het Decreet Intergemeentelijke samenwerking. Deze integratie van drie decreten moet gepaard gaan met een inperking en vereenvoudiging van de regels.

In het bijzonder verwijst de beleidsnota naar de versterking van de lokale democratie door de gemeenteraad te laten voorzitten door een gemeenteraadslid dat geen lid is van het college van burgemeester en schepenen. Vandaag is dit facultatief. Het is op het eerste zicht eigenaardig dat dergelijk detailvoorstel de weg naar een algemenere beleidsnota heeft gevonden.

De nota verwijst uitdrukkelijk naar “schaaldifferentiatie op basis van het inwonersaantal gekoppeld aan autonomie, bevoegdheden en taken van lokale besturen”, hetgeen de beloning van schaalgrootte en bestuurskracht vertolkt.

Uitbreiding bevoegdheden

De Vlaamse regering kiest ervoor om bijkomende bevoegdheden, taken, autonomie en verantwoordelijkheid te geven aan de lokale besturen. Belangrijk is dat men dit niet “blind” wenst te doen. De Vlaamse regering wenst immers garanties over de mate waarin de lokale besturen de bijkomende bevoegdheden op een kwalitatieve manier kunnen opnemen. Men verwijst daarbij naar een verankering van het onderscheid grootste steden (> 100.000 inwoners), middelgrote steden (> 25.000 inwoners) en andere gemeenten (tot 25.000 inwoners). De vraag zal zijn hoe ambitieuze kleine besturen hier tegenaan kijken.

Vrijwillige fusies

Vele lokale besturen zullen wellicht ervaren dat ze op een te kleine schaal moeten werken om de huidige en toekomstige bevoegdheden te kunnen opnemen. Daarom wenst de Vlaamse regering de gemeentelijke fusies verder te stimuleren. Vermits men bijkomende bevoegdheden en autonomie uitdrukkelijk koppelt aan voldoende schaalgrootte en bestuurskracht is het belangrijk dat aan de kleinere besturen een instrument wordt aangereikt om deze doelstelling te bereiken en dat is concreet de vrijwillige fusie.

Concreet zal worden werk gemaakt van een regeling voor een financiële bonus  (schuldovername, bijkomende middelen,...) en een kaderdecreet fusies, dat de procedure, modaliteiten en gevolgen van een fusie regelt.

Vermits bijkomende bevoegdheden zullen afhangen van de schaalgrootte van de gemeenten zullen kleine gemeenten die niet fusioneren ook minder bijkomende bevoegdheden en autonomie krijgen. Op deze wijze lijken kleinere besturen, die niet wensen te fusioneren, onrechtstreeks gesanctioneerd te worden.

Afslanking provincies

Vermits de optie wordt genomen om de provincies niet langer persoonsgebonden bevoegdheden te laten uitoefenen, worden deze bevoegdheden overgeheveld naar de Vlaamse overheid en/of naar de gemeenten. Daarbij wordt uitgegaan van een maximale overdracht aan de gemeenten.

De Vlaamse regering wenst ter financiering van die overname de provinciale opcentiemen op de onroerende voorheffing in de Vlaamse basisheffing te integreren.

Vereenvoudigd administratief toezicht en afschaffing goedkeuringstoezicht

De Vlaamse regering wenst steeds dezelfde termijnen van toezicht toe te passen, ongeacht het betrokken lokaal bestuur (gemeente, OCMW,...). Ook de toezichtstermijn moet zo kort mogelijk blijven.

De Vlaamse regering wenst ook te werken aan de “eenheid van toezicht”. Thans is het inderdaad zo dat zowel de gouverneur als de minister een rol spelen in de procedure. Hierdoor wordt de autoriteit van de beslissingen van de gouverneur vaak ondermijnd, terwijl de minister in vele gevallen geen volwaardig tweede onderzoek kan voeren.

Uit de nota blijkt niet of het goedkeuringstoezicht, bv. ook bij de oprichting van autonome gemeentebedrijven, privaatrechtelijke EVA's, filialen van autonome gemeentebedrijven, werkelijk wordt geschrapt ...

Integratie OCMW

Hoewel de tekst van het regeerakkoord spreekt van een “sui generis EVA” en diverse modellen, gaat de Vlaamse regering in de beleidsnota blijkbaar uit van een volledige integratie. Dit is wellicht het gevolg van de timing van de regionale en federale regeerakkoorden.

Op het ogenblik dat het Vlaamse regeerakkoord tot stand kwam, was er immers nog geen vooruitzicht op een mogelijke wijziging van de federale OCMW-wetgeving. Het federale regeerakkoord stelt evenwel dat de federale regering het wettelijk kader zal aanpassen zodat een organieke integratie van de gemeentebesturen en de OCMW's mogelijk wordt. Daarbij wordt er wel over gewaakt dat de huidige (talrijke) opdrachten van het OCMW met betrekking tot maatschappelijke dienstverlening met respect voor de privacy van de betrokkenen en met de nodige waarborgen met betrekking tot de professionaliteit van de dienstverlening verzekerd blijven.

Voor de centrumsteden krijgt de integratie een vrijwillig karakter. Ook hier wordt dus schaalgrootte beloond met autonomie.

Voor het OCMW-personeel zal de Vlaamse regering een stelsel van overgangsregelingen uitwerken, waarbij rekening wordt gehouden met de rechten die deze personeelsleden genieten op het ogenblik van de inwerkingtreding van de integratie van het OCMW in de gemeente. Deze bepaling is uiteraard belangrijk voor alle personeelsleden, maar wellicht nog het meest voor de decretale graden van OCMW-secretaris en financieel beheerder.

De minister zal in eerste instantie een conceptnota uitwerken, die met de betrokken actoren wordt besproken. De decretale vertaling volgt in het Decreet Lokaal Bestuur. Vervolgens worden gemeenten en OCMW's bij het inkantelingsproces begeleid door het uitwerken van (dan toch blijkbaar verschillende) modellen.

Personeelsbeleid

De Vlaamse regering wenst een regelgeving uit te werken die de gemeente en “niet het minst de grootste steden” meer vrijheidsgraden laat om hun interne organisatie en plaatselijke rechtspositieregeling vorm te geven. In het bijzonder zal men rekening houden met de integratie van het OCMW en de personeelsproblematiek binnen verzelfstandigde entiteiten.

Regiovorming en intergemeentelijke samenwerking

De Vlaamse regering geeft duidelijk aan dat intergemeentelijke samenwerking geen alternatief is voor fusies. Een versterking, vereenvoudiging en transparantie van de intergemeentelijke samenwerking moet daarentegen voordelen bieden die complementair zijn aan de vrijwillige fusies. Men wenst te streven naar duidelijk afgebakende regio's en zoveel mogelijk samenvallende samenwerkingsverbanden zodat het aantal intermediaire niveaus vermindert.

De Vlaamse regering wenst de mogelijkheid te creëren om private partners aan te trekken in intergemeentelijke samenwerkingsverbanden in de sectoren afval en energiedistributie. De inhouse-exceptie en de controle van de publieke sector moeten daarbij uiteraard wel overeind blijven.

De provincies dienen volledig uit de intergemeentelijke samenwerkingsverbanden te treden. De Vlaamse regering bereidt daartoe een ontwerp van decreet voor. Voor de steden en gemeenten stelt zich hierbij de vraag of -en in welke mate- zij financiële middelen op tafel zullen moeten leggen om de provinciale deelnemingen over te nemen.

Vermits men wenst te gaan naar een samenvoeging van bestaande intergemeentelijke samenwerkingsverbanden zal de Vlaamse regering de bestaande beperkingen op de doelstellingen (meervoudige doelstellingen enkel bij inhoudelijke of functionele samenhang) versoepelen.

Binnengemeentelijke decentralisatie: soepelheid voor districtsbesturen

In het Decreet Lokaal Bestuur zal de regelgeving met betrekking tot districtsbesturen drastisch worden beperkt zodat deze grote besturen (thans enkel Antwerpen) maximaal autonomie krijgen om die decentralisatie vorm te geven op het vlak van de werking en de bevoegdheden van de organen. Hiermee beloont de Vlaamse regering opnieuw schaalgrootte.

Conclusie

De toekomst zal uitwijzen of het lekkers dat de Vlaamse regering in petto heeft voor fusionerende besturen voldoende zal zijn om hen over de koudwatervrees heen te helpen. Misschien komt hierdoor de denkpiste om voldoende kleinere besturen te laten fusioneren tot een fusiegemeente met districtsbesturen opnieuw in de belangstelling.

De integratie van OCMW en gemeente, het effect op bestaande OCMW-verenigingen, de overname van provinciale activiteiten, de opportuniteiten en valkuilen van een fusie,... doen vandaag en in de toekomst veel vragen rijzen bij lokale besturen.

GD&A Advocaten volgt de evoluties op de voet om de lokale besturen te adviseren en begeleiden.

Auteur: Steven Michiels
 

Meer info?

Contacteer Steven MICHIELS
Advocaat-vennoot
Tel 015/40.49.40 of steven.michiels@gdena-advocaten.be