Beginnen OCMW’s aan hun laatste dans?

Beginnen OCMW's aan hun laatste dans?

Een actualiteitsdebat in het Vlaams parlement over de toekomst van de OCMW's heeft het onmiskenbare voordeel van de duidelijkheid. De lokale besturen kunnen best niet langer afwachtend aan de zijlijn blijven staan. Individuele strategiebepaling en beleidsvoorbereiding dringen zich op.

Op woensdag 7 januari 2015 hield het Vlaams parlement een actualiteitsdebat over de toekomst van de Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn. De stellinginnames van de leden van de meerderheid zetten in niet mis te verstane bewoordingen de hoofdlijnen uit van de te volgen choreografie. GD&A Advocaten spitste de oren en ontwaarde op de tonen van een requiem onderstaande symfonie.

De OCMW's verliezen hun rechtspersoonlijkheid en gaan op in de gemeenten

Behoudens ongelukken in het federaal wetgevend wijzigingsparcours en bij verder leven en welzijn van de Zweedse regeringen zullen de OCMW's hun rechtspersoonlijkheid verliezen en opgaan in de gemeenten. Het gaat daarbij dus niet om een loutere integratie van ondersteunende diensten, maar wel om de vorming van een eengemaakt totaalbestuur. De taken van het OCMW worden daarbij geïntegreerd in de gemeente. Efficiëntiewinsten en een geïntegreerd sociaal beleid vrij van stigma's worden daarbij voor ogen gehouden. Zo wil de Vlaamse Regering tot één gemeentelijk loket komen, wat de burger een meer eenvoudige, transparante en klantgerichte dienstverlening moet bieden. Het sociale beleid in al zijn facetten wordt daarbij een volwaardige bevoegdheid van de gemeenteraad en het college van burgemeester en schepenen.

Een sociale dienst van het OCMW moet gewaarborgd blijven

Er wordt duidelijk teruggeplooid op de kerntaken. Een correcte en professionele sociale dienst moet daarbij gewaarborgd blijven. Individuele steundossiers zullen daarbij niet in de publieke gemeenteraad besproken worden, daar de vertrouwelijkheid en de bescherming van de privacy uiteraard ook in de toekomst dient gewaarborgd te worden. Er zal een “comité van bijstand” blijven bestaan dat deze dossiers behandelt. Dat zal blijven openstaan voor externen om een meer apolitieke en serene werking te garanderen.

Het sociaal beleid zal lokaalspecifiek worden ingevuld met een eigen organisatievrijheid

Het lokaal bestuur wordt geacht het best geplaatst te zijn wanneer het gaat over levenskwaliteit, welzijn, geluk en de ondersteuning van mensen in hun zoektocht daarnaar. Er wordt gepleit om dat bestuur haar eigen sociaal beleid zelf te laten organiseren, ook in organieke zin. De invulling van haar regierol middels een volledige integratie of een interne of externe verzelfstandiging -met betrekking tot bepaalde diensten- komt dan toe aan haar eigen beoordelingsvrijheid. Onder andere met betrekking tot de bestaande OCMW-verenigingen, die vandaag bijvoorbeeld rusthuizen en woonzorgcentra herbergen, kan dan worden bekeken of een extern verzelfstandigd agentschap (EVA), een intern verzelfstandigd agentschap (IVA) of een aangepaste vorm van intergemeentelijke samenwerking (IGS) soelaas kan bieden.

De verzelfstandigingstendens en de privatisering worden doorgezet

Het is altijd, maar nu des te meer, een tijd van efficiëntieoefeningen waarbij het kerntakendebat op scherp wordt gesteld. Daarbij komt men tot de conclusie dat er een taakverschuiving nodig is, waarbij de eerste taak van een lokaal sociaal beleid de regierol wordt. Verzelfstandiging en privatisering lijken daarbij de ordewoorden. In die nieuwe positie die de overheid zal innemen in het welzijnsbeleid komt het haar vooral toe te regisseren, de kwaliteit te bewaken, maar veel minder zelf actor te zijn. Het is een rol waarbij ze samenwerkt om ruimte te geven aan eigen initiatief en waarbij ze garanties inbouwt, bijvoorbeeld middels beheersovereenkomsten. Meer bepaald voor de woonzorgcentra is het de verwachting dat deze eenzelfde evolutie zullen doormaken als de ziekhuizen.

De toekomst van uw lokaal bestuur?

Deze gevolgtrekkingen zijn makkelijk aan papier toevertrouwd, maar voor ze in de praktijk uitwerking kunnen krijgen, zullen toch nog een heel aantal hinderpalen moeten worden weggewerkt:

- Is er een wijziging van de Bijzonder Wet op de Hervorming van de Instellingen nodig of volstaat de aanpassing
  van de organieke wet?

- Wat met de bestaande financieringsmechanismen (Sociale Maribel, Gesco, Vipa ...)?
- Wat met bestaande randstructuren (IVA's, Verenigingen, VZW's, feitelijke samenwerkingsverbanden...)?
- Hoe waarborgt men de privacy, neutraliteit en vertrouwelijkheid in de bijzondere gemeenteraadscommissie?
- Hoe gaat men om met schenkingen onder voorwaarden, afgesloten contracten en engagementen?

Ook de concrete organisatie van die integratie roept vele vragen op. Een cruciale factor zal een passende regeling voor het personeel zijn. De gemeenten en hun OCMW's kunnen daarbij niet langer afwachtend aan de zijlijn blijven staan. De intenties van de decreetgever met betrekking tot de (organisatie)vrijheid voor de lokale besturen verplaatsen het debat immers naar de gemeentelijke beslissingskamers. Een individuele strategiebepaling en beleidsvoorbereiding dringen zich dan ook op in elk lokaal bestuur.

Volgende vraagstukken komen onvermijdelijk op tafel:

- Is het zinvol om een klein OCMW te integreren in een kleine gemeente of wordt best nu reeds nauwere
  samenwerking gezocht met buurgemeenten?
- Moet deze oefening gekaderd worden in het (ongetwijfeld) komend fusiedebat?
- Is het zinvol om concurrentiële activiteiten met afwijkende rechtspositieregeling zoals thuiszorg, woonzorgcentra,
  assistentiewoningen te integreren in de gemeente of dringt een meer bedrijfsmatige aanpak zich op?
- Principiële keuze tussen bestendiging publieke zorgverlening of samenwerking met de private sector.
- ...

De laatste dans van de OCMW's lijkt daarmee ingezet. GD&A Advocaten en haar netwerk is als vaste juridische dienstverlener bij tal van steden, gemeenten en OCMW's bij uitstek geplaatst om uw bestuur bij deze moeilijke dans op integrale wijze te begeleiden. 

Auteur: Roel Van Eetvelt

Meer info?

Contacteer Steven MICHIELS
Advocaat-vennoot
Tel 015/40.49.40 of steven.michiels@gdena-advocaten.be

Contacteer Cies GYSEN
Advocaat - vennoot
015/40.49.40 of cies.gysen@gdena-advocaten.be