Vlaanderen en GD&A challengen U in 2017! Uitdagingen bij het 'recht om uit te dagen'.

Vlaanderen en GD&A challengen U in 2017! Uitdagingen bij het 'recht om uit te dagen'.

10 januari 2017

Vorige week liet de Vlaamse regering weten dat zij wenst te onderzoeken of het 'recht om uit te dagen' (right to challenge of RtC) ook in Vlaanderen kan worden ingevoerd.
De essentie van een dergelijke aanpak bestaat er in dat een groep (georganiseerde) burgers  taken van gemeenten kunnen overnemen wanneer zij denken dat het anders, beter, slimmer en/of goedkoper kan.
Geef toe volgende voluntaristische initiatieven spreken tot de verbeelding in moeilijke bestuurstijden:

Wij nemen een dienst/taak over en gaan dit zelf uitvoeren.

“Wij kunnen het beter/anders/goedkoper, met meer draagvlak in de buurt. Gemeente, geef ons deze taak en het geld”.

Voorbeeld:
Een zwemvereniging neemt het beheer over van het zwembad. En maakt afspraken met de buurtbewoners voor meer/andere activiteiten in het bad. Zo krijgen bijvoorbeeld mensen met dementie nu ook zwemles. Professionals en vrijwilligers werken samen in het zwembad.

Wij willen dat een dienst/taak anders en slimmer wordt uitgevoerd.

“Gemeente, ga in overleg met ons en voer het zo uit dat bewoners en gebruikers tevreden zijn. Bewoners willen het anders, maar hoeven niet persé alles zelf te doen.”

Voorbeeld:
Bewoners willen dat het groenonderhoud anders/beter wordt uitgevoerd. Zij maken een plan, zoeken draagvlak in de buurt en dagen de gemeente uit. De gemeente overlegt met bewoners hoe het beter kan en maken afspraken met de buurt. Het resultaat: bewoners zijn tevreden met het groen in de eigen buurt.

De relatie tussen overheid en bewoners verandert met het RtC in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer.

Het 'Recht om Uit te dagen' kan dan ook gezien worden als het 'Recht' van de samenleving om aan zet te zijn. De overheid staat vervolgens voor de 'Uitdaging' dit recht passend te ondersteunen.

De oorsprong van het Right to Challenge ligt in Engeland. Het is een onderdeel van de Localism Act uit 2011, een wet die tot doel heeft 'buurtrechten' een plek te geven binnen de publieke sector. Ook in Nederland krijgt de aanpak meer en meer navolging.

En nu lijkt dus ook Vlaanderen voor het idee gewonnen.

GD&A Advocaten ziet echter toch een aantal pijnpunten:

Hoe verhoudt het recht om uit te dagen zich tot de regelgeving inzake overheidsopdrachten. 

Wat is de impact van dergelijke burgerinitiatieven voor de (lokale) KMO's die deze opdrachten nu vaak uitvoeren? 

Welke is de rol van de lokale mandatarissen bij deze initiatieven?

Kan de kwaliteit en de continuïteit van de dienstverlening voldoende gewaarborgd worden door de buurtbewoners/vrijwilligers? Hoe kan een gemeente dit afdwingen?

Wanneer burgers overheidstaken overnemen, zullen deze een vergoeding willen aanrekenen voor gemaakte uitgaven, ook al doen ze hun activiteiten zonder winstoogmerk. Is men er zich van bewust dat mogelijk btw moet worden aangerekend? Is men zich er van bewust dat het aanrekenen van btw er eventueel voor zorgt dat de inschakeling van de burger niet goedkoper, maar in tegendeel duurder wordt? Het klassieke probleem van het aanrekenen van btw bij intrinsiek efficiëntere uitbesteding doet zich potentieel ook hier voor. 

Heeft men oog voor eventuele gevolgen inzake inkomstenbelastingen: personenbelasting bij natuurlijke personen en rechtspersonenbelasting of vennootschapsbelasting bij VZW-vorm of andere soorten rechtspersonen? Heeft men oog voor de administratieve verplichtingen die voortvloeien uit de boekhoud-, fiscale en sociale wetgeving?

Dienen de uitgaven van de buurtbewoners/vrijwilligers door hen te worden voorgefinancierd?

Kunnen buurtbewoners/vrijwilligers aansprakelijk worden gesteld wanneer zij hun facturen niet (tijdig) betalen? Is het verantwoord dat de gezinsbelangen (gezinswoning ...) risico lopen voor het opnemen van overheidstaken? Of worden deze risico's integraal afgedekt? 

Hoe wordt omgegaan met het bewaken van de veiligheid op de werkplaats? Bijvoorbeeld wat met ongevallen veroorzaakt door het niet correct dragen van beschermende kledij, veiligheidsbril, helm ...? Zijn de werktuigen die vrijwilligers gebruiken, gekeurd en geschikt voor overheidswerk?

Wie draagt het risico wanneer de bewoners/vrijwilligers fouten maakt naar derden toe. Bijvoorbeeld kan men zich de vraag stellen wie verantwoordelijk is wanneer tijdens het groenonderhoud op een pleintje niet de juiste signalisatie wordt geplaatst en daardoor ongevallen gebeuren. Wat wanneer men bij het planten van een boom op een pleintje iets te diep graaft en kabels of leidingen raakt?

Bovenstaande vragen illustreren afdoende dat het 'right to challenge' een serieuze uitdaging belooft te vormen op het niveau van de juridische vertaalslag. Desalniettemin dienen er zich vandaag al wat creatieve of minder gekende, oplossingen aan: maatschappelijk aanbesteden, doorlegging van de aanbestedingsplicht, wijkcomités en burgerinitiatieven zijn maar enkele van de bestaande faciliterende  mogelijkheden.  

Het geniet ongetwijfeld de voorkeur om deze maatschappelijke uitdaging zo veel als mogelijk in te bedden in het reeds aanwezig juridisch kader voordat men één en ander compliceert door het initiëren van nieuwe regelgeving. Ook hier geldt het motto dat waar vorm aan kracht inboet de beweeglijkheid toeneemt. GD&A helpt de besturen graag op weg bij het ronden van deze boeiende maatschappelijke oefening.

Meer info?
Contacteer Cies Gysen
Advocaat-Vennoot
t 015/40.49.40 of cies.gysen@gdena-advocaten.be

Contacteer Steven Michiels
Advocaat-Vennoot
t 015/40.49.40 of steven.michiels@gdena-advocaten.be

Contacteer Gitte Laenen
Advocaat-Vennoot
t 015/40.49.40 of gitte.laenen@gdena-advocaten.be